Maria Kujawska
Biografia
Maria Kujawska z domu Rajda urodziła się 5 lipca 1893 roku w Raciborzu w rodzinie śląskiej. Była córką Wilhelma Raida (spolszczone Rajda) i Berty z d. Jendrischek. Ukończyła średnią szkołę i w 1915 roku wstąpiła na wydział medyczny uniwersytetu we Wrocławiu. Spotkała grupę polskich studentów, zainteresowała się historią i kulturą polską, nauczyła się języka polskiego i wstąpiła do tajnej niepodległościowej organizacji ZET. W roku akademickim 1917/1918 studiowała na uniwersytecie w Monachium. Po powrocie do Wrocławia w 1918 roku, w grudniu musiała opuścić uniwersytet z powodu konfliktu z nacjonalistycznie nastawionym profesorem Ottonem Küstnerem. Studia ukończyła na polskich uniwersytetach w Poznaniu i Krakowie, a 15 lipca 1920 roku uzyskała dyplom lekarza w Warszawie.
W latach 1920–1922 zaangażowała się w działalność polityczną na Śląsku, przygotowywała pielęgniarki i położne do pracy w przyszłym województwie śląskim, organizowała polskie związki położnych i brała udział w akcjach propagandowych poprzedzających plebiscyt. W czasie III powstania śląskiego (2–5 maja 1921) pracowała w punktach sanitarnych i prowadziła pociąg sanitarny grupy „Wschód”; później była lekarzem dyżurnym w sztabie plebiscytowym w Bytomiu i pracowała w szpitalu polowym w Toszku. Do stycznia 1922 roku pełniła służbę w Głównym Szpitalu Wojsk Powstańczych w Mysłowicach. Zorganizowała kurs Czerwonego Krzyża dla średniego personelu medycznego i była jedyną kobietą lekarką biorącą udział w III powstaniu.
W okresie 1922–1939 mieszkała w Katowicach i pracowała w przychodni przeciwgruźliczej; 1923 przenieśli się do Brzezin Śląskich, gdzie jej mąż został lekarzem. Była zaangażowana w ruchy społeczne, m.in. jako II przewodnicząca Towarzystwa Polek i członkini wielu organizacji medycznych i społecznych. Należała do założycieli Instytutu Śląskiego i aktywnie działała na rzecz jednoczenia prawa na Śląsku. Popierała sanację i działała w OZN; dwukrotnie wybrana do Sejmu Śląskiego II i III kadencji; była sekretarzem komisji ds. wyznań religijnych i oświecenia publicznego oraz skarbnikiem klubu NChZP. W 1936 roku została wybrana do Rady Wojewódzkiej.
W czasie wojny (1939–1945) była zmuszona do emigracji; przebywała w Rumunii, a następnie w Jugosławii, gdzie prowadziła dom dla polskich matek z dziećmi. Po zajęciu Dalmacji przez Wehrmacht, w Ravensbrück została tworzona opieka nad więźniami; jej numer obozowy to 26504. Zyskała opinię osoby budzącej zaufanie naczelnemu lekarzowi. W lutym 1945 przekonała komisję SS do odstąpienia od selekcji do komory gazowej w 11. bloku dla rekonwalescentek i przezwyciężała bariery, by leczyć więźniarki. Nazywano ją „Aniołem w Ravensbrück”.
Po wojnie wróciła na Śląsk do Pszczyny, gdzie objęła funkcję kierowniczki powiatowego ośrodka zdrowia, stworzyła powiatowy oddział PCK i punkt pomocy dla repatriantów w Dziedzicach. Zmarła 23 maja 1948 roku; jej mąż zmarł wcześniej, 28 listopada 1945. Jej imię nadano Medycznemu Studium Zawodowemu w Opolu, a jest pochowana w grobie rodzinnym w Pszczynie.